Samen oefenen om niet bang te zijn: de kracht van muziekonderwijs

“Je hoeft geen muzikant te worden, maar als je iets muzikaals in jezelf aanwakkert – en iedereen heeft het ergens – dan ben je een zelfverzekerder volwassene.” Docent Roosje Slooter windt er geen doekjes om: muziekonderwijs is uiterst essentieel voor de persoonlijke ontwikkeling. Ze geeft al jaren les op scholen en in cultuurcentra. Dankzij de Impuls Muziekonderwijs kon zij op basisschool De Regenboog een structureel muziekprogramma opzetten, waar zowel leerlingen als docenten profijt van hebben.

De Impuls Muziekonderwijs is een subsidieregeling van het Fonds voor Cultuurparticipatie. Het belangrijkste doel is om muziek een meer prominente rol in het basisonderwijs te geven. Halverwege 2021 komt het project voor basisschool De Regenboog tot een einde. Daarmee is de basis gelegd om muziek als vak voor de toekomst te borgen. Want hoe sceptisch je ook zou willen zijn: het valt bijna niet te ontkennen dat muziekonderwijs méér brengt dan alleen wat gezelligheid.

Het hart erin

Voor de uitvoering van de Impuls konden scholen kiezen uit verschillende onderwijsmethoden. De Regenboog koos voor de methode van de Rotterdamse organisatie ZangExpress. De begeleiding wordt verzorgd door Roosje Slooter. Opgeleid tot sociaal agoog is zij tegenwoordig op eigen titel actief als muziekdocent in de regio. Onder de naam Villa Voice begeleidt zij al enkele jaren diverse kinderkoren.

“De meeste mensen kennen mij van de muziek, inderdaad,” lacht ze, als we vragen naar haar opleiding. “Mijn familie vond het fijner als ik eerst een ‘serieuze’ opleiding ging doen. Daar kun je dan altijd op terugvallen. Ik wist eigenlijk niet precies wat ik wilde, dus werd het Culturele en Maatschappelijke Vorming (CMV). Mijn hart zat er niet echt in, behalve dan dat ik nu wel heel blij ben dat ik daar pedagogische vaardigheden en ondernemerschap heb mogen leren.
“Na wat zwerven heb ik uiteindelijk mijn onderzoek gedaan naar muziek als sociaal middel met kinderen. Toen kwam ik erachter hoe belangrijk muziek maken is voor kinderen: voor hun sociale ontwikkeling, voor hun cognitieve ontwikkeling, samenwerken. Kijk, je hoeft geen muzikant te worden, maar als je iets muzikaals in jezelf aanwakkert – en iedereen heeft het ergens – dan ben je een zelfverzekerder volwassene. Althans, dat heb ik toen in dat onderzoek geconcludeerd. Toen dacht ik: ‘als ik de wereld een beetje liever wil maken, dan moet ik dat dus zó doen.’ Dan zit mijn hart erin.”

Enorme motivatie

Op de Regenboog geeft Roosje uit naam van ZangExpress vorm aan het muziekonderwijs. “De ZangExpress-methode is feitelijk een online methode, een website vol met liedjes, inzingers en muzieklessen,”vertelt ze. “De methode behandelt 5 kerndomeinen, te weten zingen, horen, weten, spelen en maken.
“Mijn taak bestaat feitelijk uit 2 delen. Aan de ene kant kom ik binnen om les te geven. Dat betekent dus opwarmen, inzingen, liedjes zingen en instrumenten gebruiken, zoals boomwhackers, klankstaven en shakers.
“Daarnaast probeer ik de leerkracht te laten zien wat ik doe, de zogeheten co-teaching. Ik leg wat technische dingen uit, maar wel op een laagdrempelige manier, zodat als ik weg ben, ze het zelf gaan doen. Dat is natuurlijk de bedoeling van de Impuls Muziekonderwijs: dat ze het zelf gaan doen zonder mij.”

Roosje wordt door de school met veel enthousiasme ontvangen. “De docenten staan open voor artistiek onderwijs. Het is me bij een andere school wel overkomen dat de leerkrachten sceptisch zijn, omdat ze vinden dat er geen tijd voor is of omdat er een zekere druk van bovenaf is. Dat ervaar ik bij de Regenboog absoluut niet, er is een enórme motivatie om dit te laten slagen. Als ik binnen kom, is de klas er klaar voor en is de leerkracht er klaar voor. En dan kan ik lekker mijn gangetje gaan.”

Helemaal vanaf nul hoefde Roosje niet te beginnen. De meeste docenten deden al wel iets aan muziek, en er waren zelfs instrumenten. Het voordeel van het ZangExpress abonnement is echter dat er een deal met een muziekinstrumentenleverancier bijkomt en je instrumenten met heel veel korting kunt aanschaffen.

“Bij de methode komt ook coaching, niet alleen van de ingehuurde docent, maar ook vooraf,” zegt Roosje. “Tijdens een teamdag bijvoorbeeld krijgt het hele team een training. Dat soort trainingen geef ik dan dus ook. Met het hele team bij elkaar doen we alles wat ze in de klas kunnen doen, maar dan puur met de leerkrachten. Het is een heel muzikaal team.”

Doelen

Roosje benadrukt de intuïtieve kracht van de ZangExpress-methode. “Wat zo fijn is, is dat je niet hoeft na te denken over de doelen, die zijn geïntegreerd in het systeem. Aan het begin van het schooljaar maak ik een leerlijn. ZangExpress heeft bij elk liedje of bij elke muziekles een lessuggestie, daar zit 1 van de 5 leerdoelen bij. Ik zet bij een les altijd 2 leerdoelen ‘aan’. Als je zorgt dat je elk labeltje een keer pakt, heb je automatisch alle kerndoelen te pakken. Je maakt er ook een opbouw in, omdat er steeds een element bij komt. Na het luisteren komt het spelen, daarna een moeilijker instrument, vervolgens ga je improviseren etcetera. Omdat je het samen doet, gaat het wat sneller en kun je in weinig tijd de diepte in.”

Zonder muurtje in contact

Volgens Roosje levert muziekonderwijs meer op dan alleen maar gezelligheid – een beeld dat in veel kringen lijkt rond te spoken. “Ik heb een keer een ouder (van een andere school – red.) aan de telefoon gehad, en die zei: sinds mijn dochter zingt, durft ze véél meer. Zij was altijd stil in de klas en zij durfde nooit wat. Ze was echt een achtergrondbeestje. En nu presenteert ze de talentenjacht op school! Of die moeder met 2 dochters, waarvan 1 het leuk vindt om te zingen en de andere het gewoon ècht nodig heeft. Zeker met zo’n lockdown zie je die laatste weer terugtrekken.”

Kortom, door artistieke vorming haal je op andere vlakken ook pluspunten, vindt de muziekdocente. “Natuurlijk is er de endorfine, het gelukshormoon, maar je leert ook te focussen, je krijgt artistieke bagage. Daarnaast moet je echt jezelf zijn tijdens het zingen èn je moet samenwerken, dus je bent volledig ‘zonder muurtje’ met elkaar in contact: daardoor wordt kwetsbaarheid omgezet in kracht. Fouten maken mag gewoon. Je oefent gezamenlijk om niet bang te zijn,” besluit Roosje.